:: thaliaverkade.nl

Met je pik tegen een boom tikken

Vloeken is een kunst, die Russische journalisten binnenkort niet meer mogen beoefenen.

Lees als pdf

Wederom is er in Rusland een wet in de maak die de liberalen in het land tot ongeloof brengt. Er wordt een verbod op het gebruik van „ongecensureerd gescheld”, ofwel vloekwoorden, afgekondigd over de wereld van media, film, boeken en theater. Op onbetamelijke taal in publicaties en producties voor breed publiek komt een boete die kan oplopen tot 1.250 euro. De indieners van de wet, die al in eerste lezing door het parlement is, zeggen het algemeen beschaafd Russisch te willen beschermen.

Svetlana Reiter is een Russische journalist die veel scheldwoorden in haar stukken gebruikt: in citaten. Ook dat zal niet meer mogen. Maar wat als politieagenten een arrestant in Kazan verkrachten met een champagnefles? Reiter: „De dokter die de man behandelde zei, toen hem een diagnose werd gevraagd: „Welke diagnose? Neuk je moeder (de zwaarste krachtterm, red.). Hij is aan het sterven!” Zelfs dokters vloeken hun woede eruit. Volgens Reiter kun je een dergelijke wet alleen aannemen als alles goed gaat in een land.

Reiter (40) schrijft momenteel vooral over de zogenoemde ‘Moeras-zaak’: ze volgt de demonstranten die zijn gearresteerd bij de uit de hand gelopen demonstratie in mei vorig jaar. Elf zitten er nog altijd in voorarrest. „Dit onderwerp is niet iets als mode of film. Ik wil met kleuren en met echte taal schrijven. Dit is een situatie, en in het  algemeen een tijd, waarin mensen veel vloekwoorden gebruiken.”

Wat te denken van nationalistische, racistische demonstranten die op hun bijeenkomsten roepen: ‘Neuk die Kaukasiër, neuk ’m.’ „Mag die werkelijkheid straks niet meer worden opgeschreven?”

Sterretjes op de plek van de scheldwoorden zullen waarschijnlijk niet worden toegestaan. „Want dan kan iemand zich voorstellen dat er op de plek van dat sterretje iets veel ergers staat, is de redenering”, aldus Reiter.

Het orgaan dat toegang houdt op de vorig jaar ingevoerde wet ter bescherming van kinderen zal ook deze wet gaan handhaven. Bij twijfel volgt een ‘expertbeoordeling’.

„Hoerig paardenvlees”, kun je roepen als je ontevreden over iets bent. Een webdesigner schreef het per ongeluk in het chatvenster aan zijn opdrachtgever, die hij net tutoyeerde. De uitdrukking wordt sindsdien gebruikt voor deze vorm van miscommunicatie op het web.

Russisch vloeken is een kunst apart. De bekwaamste sprekers van het mat (schuttingtaal) kunnen elk woord tot een vloekwoord maken en toch worden verstaan. Ze kunnen elke smurf smurfen, en toch worden
gesmurfd: maar dan prikkelender, schuiner en met ontelbaar veel variaties op en neologismes van, excusez les mots, kut, lul, hoer en neuken. Reiter vloekt zelf ook heel wat af, op Twitter. Mensen die haar vijandig benaderen stuurt ze creatieve, zeer grove verwensingen ten antwoord.

Het reflecteert het leven in Rusland, vindt ze. Het verbod op vloeken noemt ze huichelarij, „een Potemkindorp”. Reiter schuwt zelfs een vergelijking met de Stalintijd niet langer, waarin de harde waarheid in schril contrast stond met die van de propaganda. „Dezelfde mensen die zich nu ineens bezorgd tonen over de zuiverheid van de taal hebben net een wet ingevoerd die Amerikanen verbiedt Russische wezen te adopteren. En nog wel meer wetten die om te huilen zijn. Het doet me ook denken aan toen een Russin in een live videoverbinding in 1986 tegen een Amerikaanse vrouw zei: in de USSR bestaat er geen seks.”

Volgens de indieners gaat de vloekwet niet in tegen vrijheid van expressie en andere mensenrechten „omdat de staat het recht heeft de volksgezondheid en de algemene normen en waarden te beschermen”.

Mat: kort en krachtig

In meer ongeletterd mat – de Russische vloektaal – klinkt om de paar woorden de term ‘teef’. Creatiever mat is poëtischer. Een sovjetkreet van verbazing was: „Sikkel langs m’n kloten” . „Met je pik tegen een boomstam tikken zodat de peren naar beneden vallen ” , is nu een kreet die met regelmaat wordt geuit. In het Russisch kost dit drie woorden. Het betekent: iets nutteloos doen.
„Hoerig paardenvlees” , kun je roepen als je ontevreden over iets bent. Een webdesigner schreef het per ongeluk in het chatvenster aan zijn opdrachtgever, die hij net tutoyeerde. De uitdrukking wordt sindsdien gebruikt voor deze vorm van
miscommunicatie op het web. En in twee woorden kun je iets zeggen dat voelt als: „Hoerenkoekoeksjongen die op Poetin stemmen.”
(NRC Handelsblad, 25 januari 2013)