:: thaliaverkade.nl

Is een Kaukasiër blank of komt hij uit de Kaukasus?

Naar aanleiding van de aanslagen in Moskou vraagt Anna Goedhart uit Zaandam: wat is het Kaukasische ras? En het Slavische? En waarom heten blanken in Amerikaanse films ‘Caucasians’? (Uit de lezersvragenrubriek next.question)

De vroegste bron over de herkomst van de naam Kaukasus is de Naturalis Historia (ca. 78 na Chr) van de Romein Plinius de Oudere. Plinius schrijft: „De Skythen noemen de berg de Kaukasus Croucasis, wat wit van sneeuw betekent.” De stam *xrohu komt volgens linguïsten van een oud Perzisch woord voor sneeuw of ijs., kas- betekent glinsteren. De Kaukasus is dus een berg die wit glinstert van sneeuw

Dan Kaukasiërs. Dat kunnen mensen zijn die op die bergketen wonen: Georgiërs, Tsjetsjenen en Osseten bijvoorbeeld. Plinius meldt dat de bewoners van de berg een witte huidskleur hadden. Vergeleken bij Slavische Russen zijn Kaukasiërs gemiddeld tengerder, en velen hebben zwart haar. Russen doelen op hen als ze het over Kavkavtsy hebben, of, pejoratief, over zwartreten (tsjornozjopy).

Dat Kaukasiër kan ook ‘van het blanke ras’ kan betekenen, komt door de Duitse anatoom en antropoloog Johann Friedrich Blumenbach. Eind achttiende eeuw maakte hij een indeling van de menselijke soort naar vijf rassen: Kaukasisch (wit), Mongools (geel), Amerikaans (rood), Ethiopisch (zwart) en Maleis (bruin).
Blumenbach koos voor de term Kaukasiërs omdat hij dacht dat de mens was ontstaan in de Kaukasus, en omdat hij de mensen daar de allermooiste vond. Zijn indeling baseerde hij op door hem gemeten verschillen in schedelvorm. In het nazisme werden de ‘Kaukasoïden’ verheven tot superieur oerras. Ariërs, maar ook Semieten, vormden subcategorieën.

In de VS wordt ‘Caucasian’ ook nu nog veel gebruikt om de blanke Amerikaan mee aan te duiden. Maar volgens Bruce Braun, auteur van het boek The rise and fall of the Caucasian race: a political history of racial identity (2006), is de term wetenschappelijk niet te onderbouwen en net als ‘Ariër’ tot uitsterven gedoemd.

Tot slot de woorden Slaaf en slaaf. De Slaven, die zich onderscheidden van andere Indo-Europeanen onder meer door hun taal, verspreidden zich vanaf de zesde eeuw over Centraal- en Oost-Europa en de Balkan, vermoedelijk vanuit het gebied dat nu Oekraïne heet. Slav- betekende in hun taal ‘lid van dezelfde taalgemeenschap’. Vanaf de Middeleeuwen werden veel Slaven (en trouwens ook veel Kaukasiërs) in Europa verhandeld. Het Middellatijnse woord sclavus ging behalve ‘van Slavische afkomst’ ook ‘lijfeigene’ betekenen. Ons woord slaaf is hiervan afgeleid.